Διχασμένο Βασίλειο

Η Μεγάλη Βρετανία, ως Ηνωμένο Βασίλειο (United Kingdom), έχει ήδη αρχίσει να συνειδητοποιεί τις δυσάρεστες συνέπειες που μπορεί να επιφέρει η υπερψήφιση του Brexit στην ανάπτυξή της, τουλάχιστον κατά την μεταβατική περίοδο των πρώτων ετών μετά το δημοψήφισμα. Μολονότι έχει πληθυσμό που πλησιάζει τα 65.000.000 ανθρώπους και ΑΕΠ περίπου 2.500 δις (2,5 τρις) Ευρώ, παρ’ ότι συνεισφέρει άνω του 12% του προϋπολογισμού τής Ευρωπαϊκής Ένωσης (σχεδόν 25 δις Ευρώ από τα 200 δις Ευρώ του 2015), αν και είναι παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό κέντρο και μια από τις ισχυρότερες στρατιωτικά χώρες του κόσμου – εν τούτοις, κάθε άλλο παρά αλώβητη μπορεί να αναμένει ότι θα μείνει στον οικονομικό τομέα, εγκαταλείποντας την Ευρώπη.

Βεβαίως, η Βρετανία διαθέτει πολλές ευκαιρίες ανάπτυξης πέραν της Ευρώπης (π.χ. στην Αμερική και στην Κοινοπολιτεία), οπότε αργά ή γρήγορα θα καταφέρει πιθανώς να ανακάμψει. Ακόμα και σε πολιτικό επίπεδο, έχει την δυνατότητα να ισχυροποιήσει διεθνώς την θέση της, αφού δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα εξωτερικής ασφαλείας, παραμένει ενεργή στις υπόλοιπες συμμαχίες της και, σε σχέση με την Ε.Ε., διατηρεί πολλούς συμμάχους ανάμεσα στα ανατολικοευρωπαϊκά κράτη-μέλη, μέσω των οποίων (με τη βοήθεια και των ΗΠΑ, αν χρειαστεί), μπορεί να επηρεάζει (έως και να επιβάλει) τις αποφάσεις της στην Ευρώπη. Όλα αυτά όμως, σε σημαντικό βαθμό, τελούν πλέον υπό την αίρεση του κατά πόσο η ίδια θα παραμείνει ενιαία ως κράτος.

Στην πραγματικότητα, η οικονομία ίσως αποδειχθεί το μικρότερο από τα μεγάλα προβλήματα που συνοδεύουν το Brexit. Πέραν των (παγκοσμίως αναπόφευκτων) εισοδηματικών διαφορών μεταξύ των διαφόρων κοινωνικών ομάδων και περιοχών της χώρας, πολύ χειρότερη δείχνει η ηλικιακή, ταξική και εθνολογική διαίρεση του πληθυσμού, όπως καταγράφηκε στα αναλυτικά αποτελέσματα του δημοψηφίσματος της 23ης Ιουνίου. Ουσιαστικά, η Σκωτία (με 62% υπέρ της παραμονής) και η Βόρεια Ιρλανδία (με 55,7% υπέρ της παραμονής) διαχώρισαν αυστηρώς τη θέση τους από την Αγγλία (53,2% υπέρ της εξόδου) και την Ουαλία (51,7% υπέρ της εξόδου). Ακόμα και εντός της «πρωταθλήτριας» του Brexit, της Αγγλίας, τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα και οι πλουσιότερες περιοχές, έδωσαν άνετη πλειοψηφία στην παραμονή (Remain) έναντι της εξόδου (Leave) από την Ε.Ε., με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Λονδίνο, το οποίο με 59,9% έδειξε καθαρά ότι προτιμά την Ευρώπη, παρά τα γνωστά μειονεκτήματά της. Παρομοίως, υπέρ του Remain τάχθηκαν καθαρά οι νεότερες ηλικίες, δίνοντας πλειοψηφία έως 73% στην ομάδα 18-24 ετών, ενώ το Leave είχε το προβάδισμα μόνο στους πολίτες 45 ετών και άνω.

Αλλά και το συνολικό αποτέλεσμα του βρετανικού δημοψηφίσματος, είναι εμφανώς διχαστικό. Όταν τα ποσοστά των δύο πλευρών είναι 51,9% έναντι 48,1% και όταν έχει προηγηθεί ένα τετράμηνο έντονων (έως φανατικών) αντεγκλήσεων, αναμενόμενα η πολιτική ενότητα της κοινωνίας έχει πληγεί, πόσω μάλλον όταν προ διετίας (στις 18 Σεπτεμβρίου 2014) η χώρα είχε τραυματιστεί παρομοίως από το τοπικό δημοψήφισμα της Σκωτίας, όπου οι υπέρμαχοι της απόσχισης από το Ηνωμένο Βασίλειο είχαν συγκεντρώσει ένα πολύ υψηλό 44,7% της ψήφου, με εντυπωσιακό ποσοστό συμμετοχής (84,7%).

Υπό αυτό το πρίσμα, δεν είναι έκπληξη τα αιτήματα που δημοσίως (και επισήμως) ακούγονται ήδη από την Σκωτία και την Βόρεια Ιρλανδία, περί διοργάνωσης τοπικών δημοψηφισμάτων υπέρ της απόσχισης από τη Βρετανία, ώστε οι περιοχές αυτές να μπορέσουν να παραμείνουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παρομοίως, δεν εκπλήσσουν τα εκατομμύρια (!) υπογραφές που συγκεντρώνονται ήδη υπέρ νέου δημοψηφίσματος, η δημόσια μεταμέλεια κάποιων ψηφοφόρων τού Leave και το (λιγότερο σοβαρό) αίτημα για… απόσχιση του Λονδίνου – πάντοτε υπέρ της παραμονής στην Ευρώπη. Σε μια κοινωνία με τόσο υψηλά ποσοστά μεταναστών και επισήμως καταγεγραμμένες τουλάχιστον 4 διαφορετικές τοπικές εθνότητες (Άγγλοι, Ουαλοί, Σκωτσέζοι και Ιρλανδοί), με απουσία ιδεαλιστικών αξιών και με βασικό συνεκτικό συστατικό τον υλισμό του σύγχρονου τρόπου ζωής, η ανάδειξη βαθιά διχαστικών διαφορών, είναι απολύτως αναμενόμενη.

Κάπως έτσι το Ηνωμένο Βασίλειο (United Kingdom) έχει γίνει Διχασμένο Βασίλειο (Divided Kingdom), η δε κραταιά Μεγάλη Βρετανία (Great Britain), από παγκόσμια αυτοκρατορία μέχρι προ μερικών δεκαετιών και ακόμα μεγάλη διεθνής δύναμη έως σήμερα, κινδυνεύει να καταστεί λίαν συντόμως Μικρή Βρετανία (Little Britain). Ο υπό αποχώρηση Πρωθυπουργός David Cameron, επί της θητείας του οποίου διοργανώθηκαν τα 2 δημοψηφίσματα, θα έχει σίγουρα πολλά να αναλογιστεί μετά την διαφαινόμενη πολιτική του συνταξιοδότηση και η ιστορία πιθανώς να είναι αυστηρή μαζί του για τον βαθύ διχασμό που προξένησε το 2014 και το 2016 – όσο και αν του αναγνωριστεί το ελαφρυντικό ότι, αργά ή γρήγορα, οποιοσδήποτε άλλος στη θέση του θα υποχρεωνόταν να κάνει ό,τι έκανε και ο ίδιος.

Τούτων δοθέντων, δεν θα είναι έκπληξη αν, όλη αυτή η πίεση κατά της ίδιας της κρατικής υπόστασης του Ηνωμένου Βασιλείου, μαζί με την (επίσης έντονη) πίεση λόγω των οικονομικών συνεπειών, οδηγήσουν ακόμα και σε αναθεώρηση της απόφασης για Leave, είτε με νέο δημοψήφισμα, είτε με απόφαση της Βουλής (άλλωστε, το δημοψήφισμα έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα). Για την ώρα η βρετανική κοινή γνώμη δεν πρόκειται να δεχτεί κάτι τέτοιο, αλλά ουδείς μπορεί να αποκλείσει πιθανή μεταστροφή της στους επόμενους μήνες, διαφαινομένων των συνεπειών της αποχώρησης.

Σε κάθε περίπτωση, η όλη υπόθεση του Brexit είναι τόσο σοβαρή, που θα πρέπει να προβληματίσει τους οπαδούς του Grexit στην Ελλάδα: αν μια μεγάλη δύναμη, με τέτοια πληθυσμιακά, οικονομικά και στρατιωτικά μεγέθη, χωρίς εξωτερικές επιβουλές, φαίνεται να διατρέχει τόσους κινδύνους από την αποχώρησή της από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τι μπορεί να συμβεί σε μια μικρή χώρα, με κατεστραμμένη οικονομία και εχθρικό γεωπολιτικό περιβάλλον, αν αποτολμήσει το ίδιο; Αλλά ο απλός αυτός συλλογισμός δεν φαίνεται να προβληματίζει όσο απαιτείται τους πολίτες και τους ηγέτες τής χώρας τής φαιδράς πορτοκαλέας…