Ο ταχυδρόμος και το μήνυμα

Μια από τις πιο συνηθισμένες τεχνικές πολιτικής προπαγάνδας είναι η προσωπική στοχοποίηση του αντιπάλου, με απώτερο στόχο την απαξίωσή του ως συνομιλητή και την περιθωριοποίηση των θέσεων που εκφράζει, εν είδει «δεν δικαιούσθε δια να ομιλείτε». Κλασικό δείγμα της τακτικής αυτής (γνωστής στην επικοινωνιακή ορολογία και ως «ad hominem») είναι το υποτιμητικό ύφος αναφοράς σε πρόσωπα της άλλης πλευράς, ώστε ο πιθανός ακροατής τους να αισθάνεται από τύψεις έως απέχθεια έστω και να ασχοληθεί μαζί τους, πόσω μάλλον να ακούσει αναλυτικότερα τις απόψεις τους.

Όταν εξαντλείται το «δεν δικαιούσθε δια να ομιλείτε», οι συστηματικοί προπαγανδιστές καταφεύγουν στην αλλαγή θέματος της συζήτησης, είτε με την νύξη άσχετων ζητημάτων, ή με την εκτόξευση γενικόλογων επιθετικών χαρακτηρισμών (π.χ. περί προπαγάνδας ή… αντικομμουνισμού του αντιπάλου), στο κατά το κοινώς λεγόμενο «πέταγμα της μπάλας στην εξέδρα». Είναι μια δοκιμασμένη και επιτυχημένη τακτική αποπροσανατολισμού, η οποία πολύ συχνά δημιουργεί σύγχυση ή συσκότιση («obfuscation») στον διάλογο, με αποτέλεσμα την επιτυχή απόκρυψη των αδυναμιών όσων καταφεύγουν σε αυτή.

Σε ακροατήριο με έντονα συναισθηματικά χαρακτηριστικά, όπως είναι το ελληνικό εκλογικό σώμα, οι δύο αυτές τεχνικές προπαγάνδας («δεν δικαιούσθε δια να ομιλείτε», «πέταγμα της μπάλας στην εξέδρα») βρίσκουν εξαιρετικά πρόσφορο έδαφος, διευκολύνοντας την χειραγώγηση των μαζών. Μαζί με πολλές άλλες τέτοιες τεχνικές, παρατηρούνται κατά κόρον στον πολιτικό λόγο των δύο σημερινών κυβερνητικών εταίρων ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ – στις δημόσιες συζητήσεις με εκπροσώπους τους, στα ΜΜΕ που τους υποστηρίζουν, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που αναπαράγουν την ρητορική τους.

Γι’ αυτό λοιπόν ο πολίτης που ενδιαφέρεται για την ουσία και όχι για τις εντυπώσεις της πολιτικής, πρέπει να εξετάζει πρωτίστως το περιεχόμενο μιας δήλωσης, μιας ανακοίνωσης ή μιας ομιλίας, αντί να περιορίζεται στο ποιος είναι αυτός που την κάνει και τι σκοπιμότητες πιθανώς έχει. Οπωσδήποτε το ποιόν και τα κίνητρα είναι πολύ σημαντικά, αλλά δεν είναι πάντα πρωτεύοντα στην αξιολόγηση και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως τέτοια, γιατί αλλιώς καταλήγουν έυκολα να γίνονται μέσον παραπλάνησης της κοινής γνώμης από τους πάσης φύσεως δημαγωγούς.

Με άλλα λόγια, όπως και στην υπόλοιπη ζωή, στην πολιτική καλό είναι να θυμόμαστε ότι ο ταχυδρόμος και το μήνυμα δεν έχουν την ίδια βαρύτητα και ότι συνήθως μεγαλύτερη αξία έχει το δεύτερο, όχι ο πρώτος. Άλλωστε, πολλές φορές τα μηνύματα καταφθάνουν χωρίς καν να εμφανίζεται ή να υπάρχει ταχυδρόμος…