Κυβερνώντας με αυτόματο πιλότο

Πριν από 15 περίπου χρόνια, την Παρασκευή 21 Δεκεμβρίου 2001, κατά την τελική ομιλία του στη Βουλή εν όψει της ψήφισης του προϋπολογισμού του 2002, ο τότε Πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης, αναφερόμενος στις κατ’ αυτόν επιτυχίες της τότε κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ (η οποία βρισκόταν ήδη στην εξουσία από τον Οκτώβριο του 1993), έλεγε μεταξύ άλλων:

  • «Όλα αυτά μοιάζουν τώρα αυτονόητα. Τόσο αυτονόητα, ώστε μερικοί, που δεν έχουν το θάρρος να αναγνωρίζουν επιτεύγματα, φαντάζονται ότι υπάρχει κάποιος αυτόματος πιλότος. Δεν υπάρχει αυτόματος πιλότος. Είναι η δικιά μας πολιτική που τα εξασφαλίζει.»

Ο όρος «αυτόματος πιλότος» αποδείχθηκε τόσο εύστοχος επικοινωνιακά, ώστε να γίνει τμήμα του πολιτικού λόγου της περασμένης δεκαετίας. Έκτοτε εν μέρει ξεχάστηκε, αλλά το νόημά του παραμένει επίκαιρο και θα έπρεπε να ανασύρεται από τη συλλογική μνήμη, κάθε φορά που μια κυβέρνηση επικαλείται ή υπονοεί σαν επίτευγμά της, κάτι που θα συνέβαινε με οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση, κάτι που έχουν δρομολογήσει οι προκάτοχοί της, ή ακόμα και κάτι που τους το έχουν παραδώσει έτοιμο, πριν αποχωρήσουν.

Πράγματι, εξετάζοντας ιστορικά την πρακτική των κυβερνήσεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό, τις βρίσκουμε να έχουν την (αναμενόμενη) τάση να προβάλλουν τα επιτεύγματα της κρατικής μηχανής στην οποία προΐστανται, από μικρά έως μεγάλα (π.χ. δημόσια έργα). Στο άγχος τους όμως αυτό να εμφανιστούν ως εργατικοί, αποτελεσματικοί και, κυρίως, ωφέλιμοι στη χώρα τους και τους πολίτες της, οι εκάστοτε κυβερνώντες δεν διστάζουν να μεγαλοποιούν τη σημασία των δράσεών τους, να εορτάζουν δια εγκαινίων την έναρξη της κατασκευής έργων μεγάλης διάρκειας υλοποίησης, έως και να οικειοποιούνται επιτεύγματα των αντιπάλων τους.

Η σημερινή ελληνική κυβέρνηση, με την καταστροφική έως τώρα πορεία, την ουσιαστική ανυπαρξία έργου και την ορμέμφυτη τάση προς την ανερυθρίαστη προπαγάνδα, δεν ξεφεύγει από τον κανόνα αυτό. Μπαίνει, λοιπόν, στον πειρασμό κανείς να αναρωτηθεί και για την χώρα μας, κάθε φορά που πληροφορείται την προβολή μέρους ή όλου του κυβερνητικού έργου, σε ποιον βαθμό το αντικείμενο της προβολής αυτής οφείλεται πραγματικά στην κυβέρνηση και πόσο στον περίφημο «αυτόματο πιλότο» του Κώστα Σημίτη.

Η σημασία της ανωτέρω αμφισβήτησης φαίνεται εύκολα, ακολουθώντας μια «τραβηγμένη» υπόθεση εργασίας. Ας υποθέσουμε δηλαδή ότι, ως δια μαγείας, στην πατρίδα μας αναλαμβάνει την εξουσία, με κάποιον αδιάφορο τρόπο, μια παράδοξη κυβέρνηση, η οποία έχει ελάχιστη έως καμμία σχέση με την ελληνική πραγματικότητα και δεν διαθέτει ούτε στο ελάχιστο τις ικανότητες που απαιτούνται για να ηγηθεί μιας χώρας. (Λόγου χάριν, την «στελεχώνουν» μερικά Ελληνόπουλα του Νηπιαγωγείου, ή κάποιοι ενήλικες ιθαγενείς από ένα μακρινό σημείο του πλανήτη, ή ακόμα και μερικοί συμπαθείς αντιπρόσωποι του ζωικού βασιλείου όπως οι πίθηκοι, για να θυμηθούμε τον Όργουελ). Έστω, επιπλέον, ότι η περίεργη αυτή κυβερνητική ομάδα δεν κάνει απολύτως τίποτα σε όλη τη θητεία της (πέραν, το πολύ, από το να υπογράφει όποιο χαρτί της παρουσιάζουν οι υφιστάμενοί της δημόσιοι υπάλληλοι, ώστε να είναι νόμιμες οι αποφάσεις που αφορούν στη λειτουργία του κράτους).

Με τέτοιες προδιαγραφές, είναι άραγε σίγουρο ότι, όπως εκ πρώτης όψεως θα ανέμενε κανείς, η συγκεκριμένη κυβέρνηση θα είχε να επιδείξει μηδενικό έργο; Πιθανότατα όχι!

Αντιθέτως, πολλά έργα, μικρά και μεγάλα, που είχαν ξεκινήσει από τους προκατόχους της, θα συνέχιζαν να εκτελούνται από τις αναδόχους εταιρείες. Η δημόσια διοίκηση θα πορευόταν περίπου όπως και πριν, με τις γνωστές αδυναμίες. Η νομοθεσία θα τροποποιείτο ή θα βελτιωνόταν, με βάση τις έξωθεν υπαγορευόμενες επιταγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι Ένοπλες Δυνάμεις και τα Σώματα Ασφαλείας θα εξακολουθούσαν να εφαρμόζουν τις διαδικασίες στις οποίες βασίζονται εδώ και δεκαετίες. Η ιδιωτική οικονομία θα συνέχιζε να εξελίσσεται. Με άλλα λόγια, θα λειτουργούσε ο αυτόματος πιλότος!

Έτσι, τουλάχιστον για κάποιο διάστημα θητείας (έως και χρόνων), αυτή η παράδοξη κυβέρνηση, ακόμα και αν ήταν μια κυβέρνηση νηπιαγωγείου ή (στην κυριολεξία) μια κυβέρνηση… πιθήκων, θα είχε να παρουσιάσει ευμέγεθες και αξιόλογο έργο, ώστε να ζητήσει από τον λαό την παραμονή της στην εξουσία, για αρκετό επιπλέον καιρό, μέχρι δηλαδή ο αυτόματος πιλότος που οδηγούσε τη χώρα σε ένα νεφελώδες μέλλον, να αντιμετωπίσει την αναπόφευκτη έλλειψη καυσίμων (δηλαδή, την απουσία νέου έργου ή ικανοτήτων διαχείρισης δύσκολων καταστάσεων που απαιτούν ουσιαστικά ηγετικά και πολιτικά προσόντα, αντί απλώς των επικοινωνιακών δεξιοτήτων), με τα αναμενόμενα καταστροφικά αποτελέσματα.

Επειδή λοιπόν, όπως δείχνει η ιστορία της Μεταπολίτευσης, ο αυτόματος πιλότος του Κώστα Σημίτη θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι πολλά από τα επιτεύγματα των κυβερνήσεων του ανήκουν, οι πολίτες θα πρέπει να μάθουν να απαιτούν από τους εκάστοτε ή επίδοξους κυβερνώντες τους να επιδεικνύουν τα όντως δικά τους επιτεύγματα, δηλαδή την προστιθέμενη αξία που συνεισφέρουν ή υπόσχονται ότι θα προσφέρουν στη χώρα. Αυτό ακριβώς είναι το μέτρο της επιτυχίας και της χρησιμότητας των πολιτικών, σε όλους τους τόπους και σε όλες τις εποχές.

Στη σημερινή πραγματικότητα, η πρακτική και η προπαγάνδα του σημερινού κυβερνητικού διδύμου ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, στο ασφυκτικό μάλιστα πλαίσιο της μνημονιακής εποχής, ακολουθεί πιστά τον κανόνα του αυτόματου πιλότου. Δεν είναι βέβαια κυβέρνηση πιθήκων, αλλά ως προς τον απολογισμό, δείχνει να κάνει ό,τι μπορεί για να αποδειχθεί ακόμα χειρότερη…