Οι προκλήσεις της ομογενειακής ψήφου

Η πρόταση νόμου για παροχή δικαιώματος ψήφου στις εθνικές εκλογές, στον Απόδημο Ελληνισμό, την οποία κατέθεσε σήμερα στη Βουλή η Νέα Δημοκρατία (προς τέρψιν των ομογενών εν όψει της επίσκεψης του Κ. Μητσοτάκη στην Αμερική και ουσιαστικά επαναλαμβάνοντας παλαιότερη σχετική πρωτοβουλία του κόμματος από το 2009) επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που έχει ανακύψει επανειλημμένως στην εγχώρια πολιτική σκηνή, ειδικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Η σχετική συζήτηση εκτείνεται από την απλή παροχή δικαιώματος ψήφου στους πολίτες που τυχαίνει να βρίσκονται εκτός επικράτειας την ημέρα των εκλογών (την λεγόμενη και «επιστολική ψήφο»), έως την απόδοση του δικαιώματος αυτού συλλήβδην στην ομογένεια του εξωτερικού.

Στις αντιρρήσεις που έχουν διατυπωθεί, περιλαμβάνονται οι σοβαρές πρακτικές δυσκολίες του εγχειρήματος (π.χ. λειτουργία εκλογικών τμημάτων και συλλογή αποτελεσμάτων πολλές ώρες μετά το κλείσιμο της κάλπης στην Ελλάδα), η πολιτική σκοπιμότητά του, καθώς και ο (ακόμα σοβαρότερος) κίνδυνος διχασμού της ομογένειας -εσωτερικά αλλά και σε σχέση με το μητροπολιτικό κέντρο- λόγω των πολιτικών και κομματικών αντιπαραθέσεων που οπωσδήποτε θα προκύψουν.

Το ελληνικό Σύνταγμα (άρθρο 51, παράγραφος 4) προβλέπει ήδη την θέσπιση επιστολικής ψήφου με νόμο, ο οποίος απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων (ήτοι, 200 Βουλευτές) αλλά δεν έχει ψηφιστεί ποτέ, καθώς οι απόψεις περί του πώς θα υλοποιηθεί η επιθυμία του νομοθέτη διίστανται σοβαρά, ακόμα και σε οργανωτικό επίπεδο. Οι ομογενειακές οργανώσεις (π.χ. το Συμβούλιο Αποδήμου Ελληνισμού) έχουν επανειλημμένως ζητήσει την ψήφιση τέτοιου νόμου, ενώ μέχρι και προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έχει κατατεθεί σχετικά (για να απορριφθεί όμως, με οριστική απόφαση στις 15/03/2012).

Υπάρχουν εισηγήσεις για ψήφο στο εξωτερικό μόνο για το ψηφοδέλτιο Επικρατείας (όπως προτείνει η ΝΔ), αύξησης του αριθμού των εδρών Επικρατείας για να αποδοθούν μερικές στους ομογενείς, σύσταση ενιαίας εκλογικής περιφέρειας Αποδήμου Ελληνισμού, ή ακόμα και δημιουργία ξεχωριστών περιφερειών για τους απόδημους ανά γεωγραφική περιοχή (όπως υποστηρίζει και το ΠΑΣΟΚ). Ευλόγως οι απόψεις διαφέρουν και συγκρούονται, λόγω της περιπλοκότητας του ζητήματος.

Πέραν του αυτονόητου της διευκόλυνσης της ψήφου όσων Ελλήνων πολιτών τυχαίνει να βρίσκονται στην αλλοδαπή κατά την ημέρα διεξαγωγής των εκλογών (που προβλέπεται ήδη για τις εκλογές του Ευρωκοινοβουλίου και έχει καθυστερήσει απαράδεκτα για τις εθνικές εκλογές), η δια της ψήφου άμεση συμμετοχή της ομογένειας στο ελληνικό πολιτικό γίγνεσθαι, εξυπηρετεί προφανείς σκοπούς εθνικού συμφέροντος. Όμως, η συμμετοχή αυτή δεν μπορεί να γίνει δικαίωμα που αποδίδεται μαζικά, μόνο βάσει καταγωγής. Πρέπει να πληροί επιπλέον κριτήρια. Απαιτούνται ισχυρές δικλείδες προστασίας του θεσμού, από τον κομματικό ωφελιμισμό και την ανταγωνιστική (έως εθνικού διχασμού) νοοτροπία μας ως λαού.

Στην πρόταση νόμου της Νέας Δημοκρατίας, τίθεται το αυτονόητο κριτήριο της προηγούμενης εγγραφής του ψηφοφόρου στα δημοτολόγια και τους εκλογικούς καταλόγους κάποιου Δήμου του Ελληνικού Κράτους, εφ’ όσον φυσικά διατηρεί το δικαίωμα του εκλέγειν. Δεν παρουσιάζεται όμως εκτίμηση του συνολικού αριθμού όσων δυνητικά διαθέτουν το δικαίωμα αυτό, ούτε πρόβλεψη για το τι θα γίνει αν αποφασίσουν μαζικά να επιδιώξουν εγγραφή μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ομογενείς, οι οποίοι μέχρι τώρα αδιαφορούν για τις ελληνικές εκλογές.

Τι θα συμβεί αν κάποιο ελληνικό πολιτικό κόμμα αρχίσει να «κινητοποιεί» μαζικά ομογενείς εν όψει μιας εκλογικής αναμέτρησης, ή αν απαιτήσει το δικαίωμα εγγραφής στα δημοτολόγια να δίνεται στα Προξενεία και τις Πρεσβείες της Ελλάδας, χωρίς καν ο υποψήφιος δημότης να χρειάζεται να έλθει στην χώρα;

Με την νοοτροπία του Έλληνα και τον τρόπο που λειτουργεί η πολιτική, δεν θα είναι έκπληξη αν κάποια στιγμή ξεκινήσουν κινητοποιήσεις από κόμματα για την προσέλκυση μεγάλων αριθμών ψηφοφόρων που (θεωρούν ότι) τους υποστηρίζουν. Άλλωστε, σε χώρες του εξωτερικού με ισχυρό ομογενειακό στοιχείο (π.χ. στις ΗΠΑ), οι πολίτες πρέπει να εγγραφούν κάθε φορά πριν ψηφίσουν στις εκεί εκλογές, οπότε οι εν λόγω συμπατριώτες μας είναι συνηθισμένοι σε εκστρατείες για τον σκοπό αυτό.

Ουδείς λοιπόν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο κάποιο ελληνικό κόμμα, όπως π.χ. η ΝΔ που ιδεολογικά κινείται πλησιέστερα στις κρατούσες αντιλήψεις των χωρών φιλοξενίας των κυριότερων ομογενειακών κοινοτήτων, να αρχίσει να «κινητοποιεί» μαζικά ομογενείς εν όψει κάποιας εκλογικής αναμέτρησης. Ούτε είναι απίθανο ένα άλλο κόμμα, π.χ. το ΠΑΣΟΚ, να απαιτήσει να δίνεται δικαίωμα εγγραφής στα δημοτολόγια των ελληνικών Δήμων, απ’ ευθείας στα Προξενεία και τις Πρεσβείες της Ελλάδας, χωρίς καν ο υποψήφιος δημότης να χρειάζεται να έλθει στην Ελλάδα. Τι θα γίνει σε μια τέτοια περίπτωση;

Υπάρχουν ακόμα χειρότερα ενδεχόμενα, όπως η κινητοποίηση των ψηφοφόρων να μην κατευθύνεται καν από ένα ελληνικό κόμμα, αλλά από κάποιο κέντρο αποφάσεων μιας χώρας διαμονής πολλών ομογενών, με σκοπό τον άμεσο επηρεασμό του εκλογικού αποτελέσματος εντός Ελλάδος. Ένα τέτοιο σενάριο δεν είναι καθόλου υπερβολικό και δεν χρειάζεται καν να γίνει οργανωμένα ή φανερά (αρκούν, για παράδειγμα, κατευθυνόμενα και στοχευμένα δημοσιεύματα στα ΜΜΕ).

Σε περίπτωση λοιπόν που ο νομοθέτης διευκολύνει μαζικά την ψήφο μερικών εκατοντάδων χιλιάδων (σεβαστών και αγαπητών καθ’ όλα) ομογενών, οι οποίοι έχουν χάσει κάθε επαφή με το ελληνικό γίγνεσθαι, πλην της εκδρομής που μπορεί ενίοτε να κάνουν στην Ελλάδα, ανοίγει η κερκόπορτα της διαμόρφωσης του εκλογικού αποτελέσματος από συμπατριώτες μας με διαφορετική νοοτροπία και άλλες επιρροές, που δεν είναι απαραίτητα θετική εξέλιξη, ούτε αυτονόητα προς όφελος της χώρας.

Πέραν τούτου, για καθαρά πρακτικούς λόγους, δεν μπορεί να κατανεμηθούν μόνιμα βουλευτικές έδρες στην ομογένεια, ούτε δια του ψηφοδελτίου Επικρατείας, ούτε (ακόμα χειρότερα) με το να θεσπιστούν εκλογικές περιφέρειες εξωτερικού. Αλλιώς, θα καταλήξουμε να έχουμε επιφανείς ομογενείς να μάχονται για την τιμητική διάκριση της εκλογής σε ένα Κοινοβούλιο, στο οποίο αντικειμενικά (λόγω αποστάσεως και ελλιπών γνώσεων) δεν θα μπορούν να συμμετέχουν όσο απαιτείται, ή ακόμα και στο «βόλεμα» κομματικών υποψηφίων που τυχαίνει να διαβιούν (ή αποφασίζουν να μετακομίσουν) προσωρινά στο εξωτερικό, επιδιώκοντας την επιστροφή στην Ελλάδα μέσω της Βουλής.

Περισσότερο εφικτό είναι η επιστολική ψήφος να προσφέρεται αποκλειστικά για το ψηφοδέλτιο Επικρατείας. Με τον τρόπο αυτό αποκλείονται μεν τα πολύ μικρά κόμματα που δεν καταθέτουν τέτοιο ψηφοδέλτιο, αλλά αφαιρείται το στοιχείο του τοπικισμού και διευκολύνεται οργανωτικά η διεξαγωγή της ψηφοφορίας. Σε συνδυασμό με ρητή νομοθετική πρόβλεψη για απαγόρευση (ή περιορισμό) της διεξαγωγής εκδηλώσεων από ελληνικά κόμματα εκτός των εθνικών συνόρων, με την χρήση του ψηφοδελτίου Επικρατείας αμβλύνεται σημαντικά (χωρίς να εξαλείφεται) ο κίνδυνος διχασμού της ομογένειας, τον οποίο δεν φαίνεται καν να παίρνουν σοβαρά οι Έλληνες πολιτικοί.

Διαδικαστικά θέματα, όπως η εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους του εξωτερικού, πρέπει επίσης να επιλυθούν. Η πρόταση της ΝΔ για προθεσμία 60 ημερών είναι μεν εύλογη και μικρότερη από τη σχετική προθεσμία των Ευρωεκλογών, αλλά παραμένει πολύ περιοριστική και δεν καλύπτει τις περιπτώσεις πρόωρων εκλογών, οι οποίες μπορεί να διεξαχθούν ακόμα και σε λιγότερο από 30 ημέρες από την ανακοίνωσή τους. Εν προκειμένω, πρέπει να δοθεί η δυνατότητα (εξ αποστάσεως) ηλεκτρονικής εγγραφής των ψηφοφόρων στους εκλογικούς καταλόγους μέχρι και 2-3 εβδομάδες πριν την ημερομηνία των εκλογών. Τις λεπτομέρειες (π.χ. αποφυγή αυθημερόν διπλοψηφιών) θα τις ρυθμίσει ο νομοθέτης και η δημόσια διοίκηση.

Άλλα σοβαρά ζητήματα, όπως η καθυστερημένη (λόγω διαφοράς ώρας) συλλογή αποτελεσμάτων, πρέπει επίσης να ληφθούν υπ’ όψιν. Αν το εκλογικό σώμα εξωτερικού είναι τέτοιου μεγέθους (π.χ. εκατοντάδες χιλιάδες ψηφοφόροι) ώστε η ετυμηγορία του να αλλάζει το εκλογικό αποτέλεσμα (και μάλιστα 1-2 ημέρες μετά την καταμέτρηση εντός Ελλάδος), αργά ή γρήγορα θα εγερθούν σοβαρές αντιδράσεις από την πλευρά όσων βλέπουν την επιρροή τους να μειώνεται λόγω των ομογενών, φτάνοντας ακόμα και σε ανοιχτές καταστάσεις διχόνοιας – στις οποίες, ως λαός, έχουμε ιδιαίτερη αδυναμία.

Ουσιαστικά, αυτό που μπορεί και πρέπει να γίνει για την ψήφο των ομογενών, αφού μελετηθεί ενδελεχώς προτού θεσπιστεί δια νόμου, είναι να επεκταθεί λελογισμένα το υπάρχον δικαίωμα επιστολικής ψήφου, κατά τα πρότυπα των Ευρωεκλογών, για όσους όχι μόνον είναι εγγεγραμμένοι σε ελληνικό δημοτολόγιο, αλλά επιπλέον διατηρούν δεσμούς με την Ελλάδα. Βεβαίως, απαιτείται νομική, διοικητική και οργανωτική αποσαφήνιση του πώς θα πιστοποιείται αυτή η σχέση, αλλά είναι απαραίτητη η διασφάλισή της, προς αποφυγήν περίπλοκων ή επικίνδυνων καταστάσεων, όπως αυτές που συνοπτικά προαναφέρθηκαν.

Η διαχρονική ανεπάρκεια (έως αδιαφορία) της ελληνικής πολιτείας στην αξιοποίηση της ομογένειας πρέπει να αλλάξει, το συντομότερο δυνατόν. Η ανάγκη αυτή, όμως, δεν αποτελεί δικαιολογία για την βεβιασμένη και αλόγιστη παροχή δικαιώματος ψήφου. Ας ελπίσουμε ότι τελικά η Βουλή θα νομοθετήσει προς τη σωστή κατεύθυνση, λαμβάνοντας υπ’ όψιν όλες τις απαραίτητες παραμέτρους.

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ
Προηγούμενο άρθροNew deal!
Επόμενο άρθροΠόθεν τόσα ψεύδη;