Κλιμακωτή αναλογική

Η δημόσια συζήτηση για τον εκλογικό νόμο που ταιριάζει στη χώρα, με ευθύνη (και πιθανώς κατ’ επιδίωξη) της κυβέρνησης, κυριαρχείται από την άποψη ότι ο ισχύων 3636/2008, με το διαβόητο μπόνους των 50 εδρών, επιβάλει ένα δήθεν άδικο εκλογικό σύστημα και συνεπώς απαιτεί ριζικές αλλαγές, έως πλήρη αντικατάσταση. Τέτοια «αδικία» βέβαια δεν υφίσταται, αλλά βελτιώσεις όντως χρειάζονται και, στην ιδανική περίπτωση, πρέπει να θεσμοθετηθούν κατόπιν ευρέος διαλόγου, μεταξύ όλων των πολιτικών δυνάμεων και της ίδιας της κοινωνίας, με συνταγματική μάλιστα κατοχύρωση. Έως ότου όμως ευρεθεί η διάθεση και ο χρόνος που απαιτούνται για να πραγματοποιηθεί τέτοιας εμβέλειας μεταρρύθμιση, μια σχετικά απλή τροποποίηση – εξομάλυνση του ισχύοντος εκλογικού συστήματος αντιπροτείνεται ακολούθως, υπό τον γενικό τίτλο «Κλιμακωτή Αναλογική».

Σε αδρές γραμμές, συνυπολογίζοντας την ανάγκη διευκόλυνσης των διαδικασιών σχηματισμού (μονοκομματικών ή πολυκομματικών) κυβερνήσεων, μπορεί βάσιμα να ισχυριστεί κάποιος ότι ο 3636/2008 είναι ένας διαφανής, επιτυχημένος και δίκαιος εκλογικός νόμος, που χρήζει επιμέρους, μόνο διορθώσεων, στις ακόλουθες 3 κατευθύνσεις:

  1. Κατάτμηση εκλογικών περιφερειών. Μπορεί να εξεταστεί η διάσπαση των πολύ μεγάλων εκλογικών περιφερειών, όπως η Β’ Αθηνών (44 έδρες) ή η Α’ Θεσσαλονίκης (14 έδρες), σε μικρότερες, αλλά ικανού μεγέθους (με τουλάχιστον 5-6 έδρες έκαστη). Κάτι τέτοιο είναι προτιμητέο διότι, η ύπαρξη περιφερειών με 1 έδρα αφήνει ολόκληρους νομούς με εκπροσώπηση μόνο ενός κόμματος και έτσι η συνένωση των μονοεδρικών σε μεγαλύτερες είναι μάλλον πιο παραγωγική από την δημιουργία δεκάδων ή εκατοντάδων μονοεδρικών που προτείνεται κατά καιρούς.
  2. Κατανομή εδρών στα κοινοβουλευτικά κόμματα. Ο 3636/2008 και ο 3231/2004 έχουν το εξαιρετικό χαρακτηριστικό της διαφάνειας, αφού οι έδρες (Ε) κάθε κόμματος προκύπτουν από μια απλή εξίσωση, με παραμέτρους το ποσοστό (Π) κάθε κόμματος και το συνολικό ποσοστό των κομμάτων εντός Βουλής (Β), ως εξής: Ε = 250 x (Π/Β), στις οποίες το πρώτο κόμμα (και μόνο) προσθέτει άλλες 50 από το μπόνους. Τον υπολογισμό αυτό μπορεί να τον κάνει κάθε πολίτης με ακρίβεια 1-2 εδρών ανά κόμμα, χωρίς να χρειάζεται να περιμένει ημέρες για την οριστικοποίηση των εκλογικών αποτελεσμάτων. Όμως, βελτιώσεις χωρούν στον τρόπο που κατανέμονται οι 50 έδρες του μπόνους, για να εξαλειφθούν τα φαινόμενα όπου, σε περιφέρειες με 5-10 έδρες, το δεύτερο πανελλαδικά κόμμα μπορεί να παίρνει μόνο 2-3, ακόμα και αν τις έχει κερδίσει. Το ύψος του μπόνους θα πρέπει επίσης να επανεξεταστεί, για να μην επαναληφθούν φαινόμενα όπως αυτό του Μαΐου του 2012, όπου το πρώτο κόμμα, με ποσοστό λιγότερο από 19%, από 70-80 έδρες που θα έπαιρνε με απλή αναλογική, βρέθηκε με 108 έδρες (36% των 300 εδρών της Βουλής).
  3. Όριο εισόδου στη Βουλή. Το όριο εισόδου ενός κομματικού σχηματισμού στη Βουλή, είναι διεθνώς καθιερωμένη πρακτική. Στην μεταπολιτευτική Ελλάδα, το ισχύον 3% καθιερώθηκε από την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη με τον νόμο 1907/1990, ο οποίος εφαρμόστηκε σε 4 εθνικές εκλογές (1993, 1996, 2000, 2004). Το ίδιο όριο διατηρείται έως σήμερα, καθώς οι εθνικοί λόγοι (αποτροπής εισόδου στη Βουλή ευκαιριακών μειονοτικών κομματικών σχηματισμών) οι οποίοι επέβαλαν το 3% εκείνη την εποχή, συνεχίζουν να υφίστανται και μετά την κατάργηση του 1907/1990. Είναι προφανές ότι ακόμα ισχυρότεροι εθνικοί λόγοι υπαγορεύουν τη διατήρηση του ορίου ανεξαρτήτως εκλογικού συστήματος και οι διαμαρτυρίες περί δήθεν… αντιδημοκρατικότητας σε σχέση με την απλή και «ανόθευτη» αναλογική, είναι τουλάχιστον υποκριτικές, αφού οι διαφορές εδρών των κομμάτων είναι ελάχιστες και εκτός Βουλής μένουν εντελώς ευκαιριακά ή περιθωριακά πολιτικά σχήματα. Η προτεινόμενη μείωση (έως εξάλειψη) του 3%, μόνο σκοπό φαίνεται να έχει τη διασφάλιση της κοινοβουλευτικής επιβίωσης κομματικών φίλων της κυβέρνησης και ουδέν ουσιαστικό όφελος έχει για τη χώρα. (Αν αναλογιστεί κανείς ότι, χωρίς όριο εισόδου, αρκούν «παρέες» των 10.000 ατόμων για να εκλεγεί βουλευτής, μπορεί εύκολα να φανταστεί ποια θα είναι η κατάντια του Κοινοβουλίου, με 20-30 κόμματα στα έδρανά του.)

Με βάση τα ανωτέρω, η Κλιμακωτή Αναλογική εισηγείται τις εξής βελτιώσεις στον 3636/2008:

  • Συνένωση μονοεδρικών περιφερειών και λελογισμένη κατάτμηση των πολύ μεγάλων περιφερειών ώστε να μην υπερβαίνουν τις 10 έδρες.
  • Κλιμακωτή απόδοση του μπόνους που λαμβάνει το πρώτο κόμμα, με 1 έδρα για κάθε 1% του ποσοστού του και με μέγιστο όριο τον σημερινό αριθμό των 50 εδρών.
  • Εξομάλυνση του τρόπου κατανομής του μπόνους, ώστε να εξαλειφθούν τα υπάρχοντα φαινόμενα ανισοτήτων, ειδικά μεταξύ πρώτου και δεύτερου κόμματος.

Ειδικά η συνένωση των μονοεδρικών και, δευτερευόντως, η εξομάλυνση της κατανομής του μπόνους του πρώτου κόμματος στις περιφέρειες, ίσως απαιτήσουν χρονοβόρα μελέτη πριν θεσμοθετηθούν. Η κλιμακωτή απόδοση του μπόνους μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα και να καταστήσει ορθολογικότερη την κοινοβουλευτική δύναμη των δύο πρώτων κομμάτων, διατηρώντας το ποσοστό αυτοδυναμίας πάνω από 40% και αυξάνοντας ακόμα περισσότερο την αναλογικότητα του εκλογικού συστήματος. Οι πίνακες που παρατίθενται στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, με συγκριτική παρουσίαση των 8 εκλογικών αποτελεσμάτων του 21ου αιώνα (2000-1015) στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων της πρότασης για κλιμακωτό μπόνους και της απλής αναλογικής, αποδεικνύουν του λόγου το αληθές.

Αντιθέτως, η υπερβολική αναλογικοποίηση του εκλογικού συστήματος, είτε με τη μορφή της απλής αναλογικής, είτε δια της ελάττωσης του ορίου εισόδου στη Βουλή σε λιγότερο από 3%, είτε με την μείωση του μπόνους και τη διανομή του σε πλέον του ενός κόμματα, ή με οποιονδήποτε άλλον τρόπο, θα οδηγήσει τη χώρα σε παρατεταμένη ακυβερνησία, σε εποχές που κάθε άλλο παρά τέτοια πολυτέλεια υπάρχει. Ειδικά το δικαίωμα απόδοσης του μπόνους σε συνασπισμούς κομμάτων, αν δεν υπόκειται σε αυστηρούς χρονικούς περιορισμούς, ενέχει τον κίνδυνο επαναλαμβανόμενου σχηματισμού ευκαιριακών συμμαχιών κοντά στην ημερομηνία των εκλογών, οι οποίες θα κρατούν εκτός εξουσίας μεγάλα κόμματα επί δεκαετίες (π.χ. η Κεντροαριστερά θα μπορούσε να «μπλοκάρει» επί μακρόν την Κεντροδεξιά, δεδομένου του πολιτικού συσχετισμού δυνάμεων στην ελληνική κοινωνία). Το σχεδόν 47% και οι περίπου 3.100.000 ψηφοφόροι που έδωσαν μόλις 150 έδρες στη ΝΔ τον Απρίλιο του 1990 (μετά από 2 εκλογικές αναμετρήσεις το 1989), ή το ενδεχόμενο μιας Βουλής με 15, 20 ή 25 κόμματα αν ελαττωθεί το όριο του 3%, δεν υπηρετούν τα συμφέροντα του ελληνικού λαού, ούτε τις ανάγκες της χώρας.

Εν κατακλείδι, ο εκλογικός νόμος που η κυβέρνηση σκοπεύει να ψηφίσει εντός του 2016, είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να προσαρμοστεί στα στενά κομματικά όριά της. Σε καμμία περίπτωση δεν επιτρέπεται να απαγορεύει τον σχηματισμό ακόμα και αυτοδύναμων μονοκομματικών κυβερνήσεων, με την κοντόφθαλμη εκτίμηση ότι, αφού τα 3 προηγούμενα χρόνια ο δικομματισμός συρρικνώθηκε, το αυτό θα ισχύει στο διηνεκές. Η απόφαση για την εκλογική και κοινοβουλευτική ισχύ κάθε κόμματος πρέπει να αφεθεί αποκλειστικά στους πολίτες.


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Εκλογικοί Πίνακες


(Η στήλη «ΠΡΟΤΑΣΗ» παραθέτει τις έδρες των κομμάτων με βάση την Κλιμακωτή Αναλογική, ξεκινώντας από το αναλογούν μπόνους, ενώ στην ίδια γραμμή και αριστερά από αυτό παρατίθενται τα μπόνους των εκλογικών νόμων, όπου υφίστανται.)

ΕΚΛΟΓΕΣ ΠΟΣΟΣΤΑ ΙΣΧΥΩΝ ΝΟΜΟΣ N. 3231/2004 N. 3636/2008 ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΛΗ
20/09/2015 50 40 50 35 ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ
ΝΔ 28,09 75 78 75 80 90
ΠΑΣΟΚ 6,29 17 17 17 18 20
ΣΥΡΙΖΑ 35,46 145 139 145 135 114
ΚΚΕ 5,55 15 15 15 16 18
ΑΝΕΛ 3,69 10 10 10 10 12
ΧΑ 6,99 18 19 19 20 22
ΠΟΤΑΜΙ 4,09 11 11 11 12 13
ΕΚ 3,44 9 10 9 10 11
ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 93,60 300 300 300 300 300
ΣΥΝΟΛΟ ΕΚΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 6,40
ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 63,55 220 217 220 215 204
ΜΙΚΡΑ ΚΟΜΜΑΤΑ 30,05 80 83 80 85 96

 

ΕΚΛΟΓΕΣ ΠΟΣΟΣΤΑ ΙΣΧΥΩΝ ΝΟΜΟΣ N. 3231/2004 N. 3636/2008 ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΛΗ
25/01/2015 50 40 50 36 ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ
ΝΔ 27,81 76 79 76 80 91
ΠΑΣΟΚ 4,68 13 13 13 14 15
ΣΥΡΙΖΑ 36,34 149 143 149 141 119
ΚΚΕ 5,47 15 16 15 16 18
ΑΝΕΛ 4,75 13 14 13 14 16
ΧΑ 6,28 17 18 17 18 21
ΠΟΤΑΜΙ 6,05 17 17 17 17 20
ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 91,38 300 300 300 300 300
ΣΥΝΟΛΟ ΕΚΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 8,62
ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 64,15 225 223 226 221 211
ΜΙΚΡΑ ΚΟΜΜΑΤΑ 27,23 75 77 74 79 89

 

ΕΚΛΟΓΕΣ ΠΟΣΟΣΤΑ ΙΣΧΥΩΝ ΝΟΜΟΣ N. 3231/2004 N. 3636/2008 ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΛΗ
17/06/2012 50 40 50 30 ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ
ΝΔ 29,66 129 122 129 115 95
ΠΑΣΟΚ 12,28 33 34 33 35 39
ΣΥΡΙΖΑ 26,89 71 74 72 77 86
ΚΚΕ 4,5 12 12 12 13 14
ΑΝΕΛ 7,51 20 21 20 22 24
ΧΑ 6,92 18 19 18 20 22
ΔΗΜΑΡ 6,25 17 17 17 18 20
ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 94,01 300 300 300 300 300
ΣΥΝΟΛΟ ΕΚΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 5,99
ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 56,55 200 196 200 192 180
ΜΙΚΡΑ ΚΟΜΜΑΤΑ 37,46 100 104 100 108 120

 

ΕΚΛΟΓΕΣ ΠΟΣΟΣΤΑ ΙΣΧΥΩΝ ΝΟΜΟΣ N. 3231/2004 N. 3636/2008 ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΛΗ
06/05/2012 50 40 50 19 ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ
ΝΔ 18,85 108 101 108 84 70
ΠΑΣΟΚ 13,18 41 42 41 46 49
ΣΥΡΙΖΑ 16,78 52 54 52 58 62
ΚΚΕ 8,48 26 27 26 29 31
ΑΝΕΛ 10,61 33 34 33 37 39
ΧΑ 6,97 21 22 22 24 26
ΔΗΜΑΡ 6,11 19 20 19 21 23
ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 80,98 300 300 300 300 300
ΣΥΝΟΛΟ ΕΚΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 19,02
ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 35,63 160 154 160 143 132
ΜΙΚΡΑ ΚΟΜΜΑΤΑ 45,35 140 146 140 157 168

 

ΕΚΛΟΓΕΣ ΠΟΣΟΣΤΑ ΙΣΧΥΩΝ ΝΟΜΟΣ N. 3231/2004 N. 3636/2008 ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΛΗ
04/10/2009 40 40 50 44 ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ
ΝΔ 33,47 91 91 88 90 106
ΠΑΣΟΚ 43,92 160 160 165 162 138
ΣΥΡΙΖΑ 4,60 13 13 12 12 15
ΚΚΕ 7,54 21 21 20 20 24
ΛΑΟΣ 5,63 15 15 15 15 18
ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 95,16 300 300 300 300 300
ΣΥΝΟΛΟ ΕΚΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 4,84
ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 77,39 251 251 253 252 244
ΜΙΚΡΑ ΚΟΜΜΑΤΑ 17,77 49 49 47 48 56

 

ΕΚΛΟΓΕΣ ΠΟΣΟΣΤΑ ΙΣΧΥΩΝ ΝΟΜΟΣ N. 3231/2004 N. 3636/2008 ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΛΗ
16/09/2007 40 40 50 42 ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ
ΝΔ 41,84 152 152 158 153 129
ΠΑΣΟΚ 38,10 102 102 98 101 118
ΣΥΡΙΖΑ 5,04 14 14 13 13 16
ΚΚΕ 8,15 22 22 21 22 25
ΛΑΟΣ 3,80 10 10 10 10 12
ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 96,93 300 300 300 300 300
ΣΥΝΟΛΟ ΕΚΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 3,07
ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 79,94 254 254 256 255 247
ΜΙΚΡΑ ΚΟΜΜΑΤΑ 16,99 46 46 44 45 53

 

ΕΚΛΟΓΕΣ ΠΟΣΟΣΤΑ ΙΣΧΥΩΝ ΝΟΜΟΣ N3231/2004 N. 3636/2008 ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΛΗ
 07/03/2004  1907/1990  40  50  45 ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ
ΝΔ 45,36 165 164 169 167 143
ΠΑΣΟΚ 40,55 117 111 107 109 128
ΣΥΡΙΖΑ 3,26 6 9 9 9 10
ΚΚΕ 5,90 12 16 16 16 19
ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 95,07 300 300 300 300 300
ΣΥΝΟΛΟ ΕΚΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 4,93
ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 85,91 282 275 276 275 271
ΜΙΚΡΑ ΚΟΜΜΑΤΑ 9,16 18 25 24 25 29

 

ΕΚΛΟΓΕΣ

09/04/2000

ΠΟΣΟΣΤΑ ΙΣΧΥΩΝ ΝΟΜΟΣ N3231/2004 N. 3636/2008 ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΛΗ

ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ

1907/1990 40 50 44
ΝΔ 42,74 125 117 112 115 135
ΠΑΣΟΚ 43,79 158 160 165 162 138
ΣΥΡΙΖΑ 3,20 6 9 8 9 10
ΚΚΕ 5,52 11 15 14 15 17
ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 95,25 300 300 300 300 300
ΣΥΝΟΛΟ ΕΚΤΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 4,75
ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 86,53 283 276 277 277 273
ΜΙΚΡΑ ΚΟΜΜΑΤΑ 8,72 17 24 23 23 27