Οι κύκλοι της Μεταπολίτευσης

Η ελληνική Μεταπολίτευση, δηλαδή η χρονική περίοδος που ξεκινάει από την πτώση της δικτατορίας των Συνταγματαρχών (21/04/1967-24/07/1974) και την εγκαθίδρυση της Προεδρευομένης Δημοκρατίας, συνεχιζόμενη ως τις μέρες μας, αντιμετωπίζεται εσχάτως σαν ενιαίο χρονικό διάστημα, ειδικά στην πρώτη της 40ετία (1974-2014). Το ευφυολόγημα στο οποίο στηρίζεται αυτή η «ομογενοποίηση» έχει καλλιεργηθεί εντατικά στη λεγόμενη «αντιμνημονιακή» παράταξη, ειδικά από τον Ιανουάριο του 2015, όταν οι φανατικότεροι εκφραστές της ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ ανήλθαν στην εξουσία, κατηγορώντας όλους τους προηγούμενους ότι «κατέστρεψαν τη χώρα».

Ανεξαρτήτως του κατά πόσο ισχύει ο ισχυρισμός περί… καταστροφής για 40 χρόνια, γεγονός είναι ότι στο διάστημα αυτό μπορεί κανείς να αναγνωρίσει τουλάχιστον 3 περιόδους:

  1. Μεταβατική (1974-1981). Κυριαρχείται από την προσωπικότητα του Κωνσταντίνου Καραμανλή, ο οποίος επιτυγχάνει 2 μεγάλους άθλους: τον ομαλό εκδημοκρατισμό μιας προηγουμένως επί μακρόν στρατοκρατούμενης χώρας και την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, κατά μάλλον… διασταλτική ερμηνεία των προαπαιτούμενων. Ολόκληρη η 7ετία αυτή ανήκει, κυβερνητικά, στη ΝΔ.
  2. Δικομματική (1981-2011). Επικρατεί ο δικομματισμός ΠΑΣΟΚ-ΝΔ, με ποσοστά που κυμαίνονται από 77,39% (04/10/2009) έως 86,90% (05/11/1985), με μέσο όρο 83,06% και ανοχή από αρκετούς ακόμα πολίτες, πέραν των ψηφοφόρων των δύο μεγάλων κομμάτων. Από αυτά τα 30 χρόνια, το ΠΑΣΟΚ κυβέρνησε περίπου 21 και η ΝΔ πάνω από 9.
  3. Μνημονιακή (2011-σήμερα). Η περίοδος της αυξανόμενης λιτότητας και των 3 Μνημονίων, τα οποία ψηφίστηκαν το 2010, το 2012 και το 2015. Μέχρι στιγμής, έχουν καταγραφεί 2 χρόνια αυτοδύναμης διακυβέρνησης ΠΑΣΟΚ, 2,5 χρόνια συγκυβέρνησης ΝΔ-ΠΑΣΟΚ (με τη ΔΗΜΑΡ στον πρώτο χρόνο) και πάνω από 1 χρόνος συγκυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, με αβέβαιη εξέλιξη.

Έτη-ορόσημα σε όλο αυτό το διάστημα ήσαν, μεταξύ άλλων:

  • Το 1974, λόγω της πτώσης της δικτατορίας και της πολιτειακής αλλαγής.
  • Το 1980, όταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αποχωρεί από την Πρωθυπουργία για την Προεδρία της Δημοκρατίας, ενώ ήδη το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε τροχιά εξουσίας και ο δικοματισμός έχει καθιερωθεί.
  • Το 1981, κατά το οποίο πέρασαν στην ιστορία δύο κομβικά γεγονότα: η επίσημη ένταξη της Ελλάδας στην τότε Ευρωπαϊκή Οικονομική Ένωση (ΕΟΚ, 01/01/1981) και η άνοδος του ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου στην εξουσία (18/10/1981).
  • Το 1990, έτος σχηματισμού της Κυβέρνησης Κ. Μητσοτάκη, η οποία διέσωσε τη χώρα από την προσφυγή στο ΔΝΤ, που τότε έμοιαζε αναπόφευκτη.
  • Το 1996, όταν ανέλαβε Πρωθυπουργός ο Κ. Σημίτης, ο οποίος, με τον γνωστό τρόπο και τα μεγάλα προβλήματα, οδήγησε την Ελλάδα στο Ευρώ, τον Ιανουάριο του 2002.
  • Το 2004, χρονιά που ανέλαβε με μεγάλη πλειοψηφία ο Κ. Καραμανλής, που έχασε την ευκαιρία να αλλάξει την Ελλάδα, με την ευρεία λαϊκή αποδοχή που διέθετε.
  • Το 2008, όταν εκδηλώθηκε η παγκόσμια οικονομική κρίση, για την οποία στην Ελλάδα θεωρούσαμε ότι έχουμε «θωρακισμένη οικονομία».
  • Το 2009, όταν η αντιπολίτευση δεν στήριξε την κυβέρνηση Κ. Καραμανλή στη λήψη δημοσιονομικών μέτρων, για να εκλεγεί τον Οκτώβριο του ιδίου έτους ο Γ. Παπανδρέου, με το αλήστου μνήμης σύνθημα «λεφτά υπάρχουν».
  • Το 2010, με την ψήφιση του πρώτου Μνημονίου (06/05/2010), που όμως ελάχιστα επηρέασε το πολιτικό σκηνικό, όπως έδειξαν οι αυτοδιοικητικές εκλογές (7-14 Νοεμβρίου 2010).
  • Το 2011, με τον σχηματισμό της τρικομματικής (ΠΑΣΟΚ-ΝΔ-ΛΑΟΣ) κυβέρνησης του Λουκά Παπαδήμου (11/11/2011), όταν ξεκινά ουσιαστικά η πτώση του δικομματισμού, η οποία περνάει από την ψήφιση του Μνημονίου 2 (12-13/02/2012) και φτάνει στις εθνικές εκλογές (06/05/2012), που κατακρημνίζουν το συνολικό ποσοστό ΠΑΣΟΚ-ΝΔ στο πρωτοφανές 32,03%.

Με βάση τα ανωτέρω, ο πρώτος κύκλος θα μπορούσε να περιοριστεί στο 1974-1980 και ο δεύτερος στο 1981-2010, αλλά η διαφορά είναι μικρή και η αρχική οριοθέτηση των 3 κύκλων μάλλον βασιμότερη. Κατ’ ουσίαν, ο δικομματισμός ΠΑΣΟΚ-ΝΔ διατηρήθηκε σε ποσοστά σημαντικά άνω του 70% για περίπου 1/3 του αιώνα, ξεκινώντας πριν το 1980 και καταλήγοντας μετά το 2011.

Πολλοί έχουν ήδη αποδώσει το «τέλος της Μεταπολίτευσης» σε διάφορες ημερομηνίες μετά το 2000, με πιο πρόσφατες αυτές των εκλογών του Μαΐου του 2012 (όταν καταγράφηκε το τέλος του δικομματισμού ΠΑΣΟΚ-ΝΔ) και Ιανουαρίου 2015 (όταν ανέλαβαν την εξουσία δύο κόμματα διαμαρτυρίας, ο ΣΥΡΙΖΑ και οι ΑΝΕΛ). Τα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της Ελλάδας, όμως, αποδεικνύουν μάλλον πρόωρη και πάντως αρκούντως αμφισβητούμενη μια τέτοια προσέγγιση…